Page 8 - 53

DOSYAKONUSU
Çok Yönlü Stratejik Komşumuz: İran

ÇOK YÖNLÜ STRATEJİK

KOMŞUMUZ: İRAN

Prof. Dr. Ali TEMİZEL
Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü

Tarihi İpekyolu üzerinde Arap Yarımadası, Ana- İran Hakkında Genel Bilgiler:
dolu, Kafkasya, Orta Aya ve Güney Asya ara- Ülke Adı: İran İslam Cumhuriyeti
sında kilit bir noktada bulunan İran, stratejik
konumu, genç nüfusu, gelişmekte olan çeşitli Başkent: Tahran
sektörleri ve zengin doğal kaynaklarıyla bölge- Nüfus: 83.000.000 (% 52’si 30 yaşın üstün-
nin en önemli ülkelerinden birisidir. Ülkelerin de olan İran nüfusunun %49’unu kadınlar,
kaderi bulundukları coğrafya olduğu gibi bir %51’ini ise erkekler oluşturmaktadır)
ülke ile komşu olmak da yine coğrafi kaderdir.
Yaklaşık bin yıldan beri komşumuz olan İran Yüzölçümü: 1.648.000 km²
da bu coğrafi kaderlerden biridir. Bilindiği üze- Komşu ülkelerle Sınır Uzunluğu: Türk-
re Türk-Fars ilişkileri Milattan önceki devirlere menistan:1205 km, Irak: 1609 km, Afganistan:
kadar dayanmaktadır. İslam’dan önce 220-650 945 km, Türkiye: 560 km, Azerbaycan: 759 km,
yılları arasında Sasaniler döneminde İran’ın Ermenistan: 48 km, Pakistan: 978 km
Gök Türkler, Hazarlar, Eftalitler gibi çeşitli Türk
devletleri ile çok sıkı münasebeti vardı. I. Hüs- Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar:
Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı,
rev Nûşirevân (531-579) ve Gök Türk yabgusu Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, İslam İşbirliği Teş-
İstemi Han, kızlarıyla karşılıklı olarak evlen- kilatı Parlamentolar Arası Birliği, Developing 8
meyi öngören bir anlaşma yapıp çevredeki düş- (D-8), Bağlantısızlar Hareketi (NAM), Kimyasal
man ülkelere karşı işbirliği yapmışlardır.
Silahların Yasaklanması Örgütü, Şangay İşbir-
Bu ilişkiler İslam’dan sonra özellikle Gazneli- liği Örgütü (Gözlemci Üye)
ler ve Selçuklulardan itibaren daha da yakın- Dini Lider: Ayetullah Seyid Ali Hamaney
lık kazanmış ve bin yıla yakın süreden beri iki
komşu ve dost toplum olarak ilişkilerini devam Cumhurbaşkanı: Hasan Ruhani
ettirmiştir. Bu yakın komşu ve dost iki ülke Resmi Dil: Farsça
Osmanlı dönemindeki bu ilişkilerini çeşitli an-
laşma, görüşme ve sözleşmelerle bazı küçük Konuşulan Diller: Farsça, Türkçenin Azer-
istisnaların dışında barış içinde sürdürmüştür. baycan, Halaç, Türkmen, Afşar ve Kaşkay leh-
Günümüzde bu ilişkiler kültür, edebiyat, tica- çeleri ve diğer ağızları, Kürtçe, Ermenice, Arap-
ret, siyaset, uluslararası ilişkiler, turizm, ula- ça ve Beluç dili.
şım, enerji ve benzeri alanlar başta olmak üzere Etnik Yapı: Bu alanda resmi istatistik bu-
birçok alanda Türkiye ve İran arasında yüksek lunmamaktadır. Farslardan sonra, en büyük
selçukbakış Sayı’53 bu yazıda yukarıda belirtilen ve benzeri konu- Halaç Türkleri oluşturmaktadır. Ayrıca Kürtler,
bir performansla sürdürülmektedir. Bu sebeple grubu Azerbaycan, Türkmen, Kaşgay, Afşar,

larda Türkiye’nin derin bağları ve geçmişi olan Araplar, Beluciler, Lorlar, Ermeniler, Yahudiler,
komşumuz İran’ı ve Türkiye-İran ilişkilerini ta-
lardır.
6 nımaya çalışacağız. Süryaniler de İran’da yaşayan diğer etnik grup-