Page 15 - selçuk bakış 55

Dünya aşı firmaları 10 milyarlarca yatırım yap- tim zincirinin her aşamasında iş sorumluların
mayı planlarken, bazı Devletler, ilk olarak kendi bilindiği ve her işlemin kayıt altına alındığı,
insanlarına kullanmak için her türlü tedbirle- hazırlanmış ürünün üretimden farklı bir kalite
ri almakta ve aşı satışlarından elde edecekleri kontrol ünitesinde kontrol edildiği, yetişmiş in-
tahmini kazanacaklarını belirtmektedirler. Bazı san gücünü de belirtir. Ürünün ruhsatlandırıl-
Devlet adamları ise, küçük bir köye dönüşen ması sonrasında her üretimin bir örnek olması-
Dünya’da geliştirilecek aşılardan tüm insanla- nı garanti eder.
rın yararlanması için ortak gayret göstermek-
tedirler. Günümüzdeki muhtemel ve
gelecekteki Salgınlara Karşı Ne
Yapmalıyız?
Kısa Dönemde: Ülkemizde BSL-3 laboratuvarı
donanımlı viral insan aşısı üretilebilecek bir te-
sis bulunmadığından, acil olarak bir tesisin ku-
rulması ve validasyonu pandemi sürecinde de
gerçekleştirilemeyeceğinden dolayı, ülkemizde
araştırmaları süren projelerden geliştirilme po-
tansiyeli olan COVID-19 viral aşı adaylarının
üretimi; Yeni Zelanda’nın (Veteriner aşı tesisle-
rinden) ve Fransa’nın (Kızamık aşısı tesislerin-
den) planladığı gibi ülkemizde kurulu ve aktif
COVID-19 aşısının Ülkemizde üretimi olarak çalışır durumdaki Dünya standartların-
da hayvanlar için viral aşılar üreten ve ihracaat
Ülkemizdeki kamu-üniversite ve sanayi, aşı yapan, GMP sertifikalı aşı firmalarımızın mev-
geliştirmek için beklenenden daha yüksek bir cut bir/birkaç bölümü revizyon ve validasyo-
azimle işbirliğine girerek şimdiye kadar olma- nundan sonra aşı üretiminde kullanılabilir.
yan bir yoğunlukta çalışmaktadır. Ülkemizde
bir çok Üniversitemizde toplam 13 farklı aşı
geliştirme (7’si TÜBİTAK, 6’sı TÜSEB destek-
li) projesi yürütülmektedir. Dünya’da çalışılan
aşı modellerinin hemen tamamı Türkiye’de
de çalışılmaktadır. Preklinik aşamada başarılı
bulunan aşı adaylarının Klinik çalışmalarının
gerçekleştirilmesi TÜSEB tarafından organize
edilecektir. Aşı Ar-Ge çalışmalarından labora-
tauvar şartlarında (lab sacle up olarak) hazırla-
narak başarılı bulunan aday aşıların, klinik ça-
lışmalarında uygulanacak numunelerinin GMP Orta vadede: Önceki yıllarda ülkemizde de
sertifikalı aşı/biyolojik madde üretim tesisinde yaşanan kuş gribi, domuz gribi pandemilerin
(pilot/small scale up) hazırlanması, formüle yanısıra Dünya’yı etkileyen SARS, MERS, Ebola
edilmesi-dolum yapılması ve kontrol testlerin- ve Zika ve nihayet SARS-CoV-2 (COVID-19) gibi
den geçirilmiş olması gerekir. Bu aşama değişik salgınlar çok iyi düşünülmeli ve bundan böy-
ortamlarda gündeme getirildiği halde bir çok le tüm insanlığın yeni pandemilere hazırlıklı
araştırıcı ve kurum tarafından dikkate alınma- olması zorunluluğu göz önüne alınarak, hem
dığı düşünülmektedir. Devletimizin desteği ve sürekli ihtiyacımız olan standart aşılarımızın,
teşviki ile çok sıkıntılı şartlarda geliştirilecek hem de potansiyel yerel, bölgesel veya pande-
aşı/aşılar, Faz-3 aşamasından da geçip yay- mik salgınlara hazırlıklı olmak için kendi aşı-
gın kullanıma (large scale up) geçeceği zaman larımızı kendimizin yapması zorunlu hale gel-
mutlaka GMP sertifikalı bir tesiste üretilmesi miştir. Mikroorganizmaların kötü emelleri olan
gerekecektir. GMP sertikasyonu, sadece yüksek insanların/devletlerin biyolojik silah olarak da selçukbakış Sayı’55
teknolojili tesis olmayıp aynı zamanda üretim kullanılabildiği bir dünyada; biyogüvenlik için
aşamalarında, hayvan deneylerinde, teknolo- aşılarla korunma aynı zamanda biyolojik sa-
jik sistemlerin kullanım ve kontrolünde, üre- vunmadır. 13