Page 18 - selçuk bakış 55

faiz oranları ve halihazırda gerçekleşen ekono- karantina önlemleri, çalışma saatlerinin azal-
mik büyüme sayesinde piyasalar tarafından to- tılması, işçi sayısının azaltılması ve çok sayıda
lere edilebilirken, Covid19 ile ortaya çıkan pa- mağaza ve ticari işletmenin geçici olarak kapa-
nik havaasına bağlı olarak dünya borsalarında tılması) nedeniyle ekonomide görülen yavaşla-
sarsıntı şiddetli olmuş, gerçekleşen satış tale- mayla doğal olarak, ticarette ve bazı sektörler-
biyle varlık fiyatlarında 2008 ve 2009 yılından de harcamalarda düşüş yaşanmıştır. Karantina
görülenden daha kötü bir düşüş yaşatmıştır. dönemlerinde, göreceli olarak daha kırılgan
Büyük veya küçük fark etmeksizin birçok (equ- sektörler olarak bilinen sanayi, inşaat, hizmet-
ity) pay piyasasında yüzde 30’lara geçkin fiyat ler, toptan ve perakende ticaret, ulaştırma ve
düşüşleri gerçekleşmiştir. depolama, konaklama ve yiyecek hizmeti faa-
liyetler, gayrimenkul faaliyetleri, kültür, sanat,
Şekil 4. Dünya Finans Piyasası Performansı eğlence, dinlence ve spor sektörlerinde gelir
Kaynak: IMF, 2020 kayıpları yaşanmıştır. Dünya ticaretinde yaşa-
nan daralmaya bağlı olarak Türkiye ekonomisi
ihracatta Mart ayı yüzde 17,8 Nisan ayı yüzde
39.9, Mayıs ayında ise yüzde 40 oranında dü-
şüş yaşanmıştır.
Şekil 6. Sanayi PMI

Covid-19 ve likidite etkisi
Yükselen ekonomilere olan kısa vadeli sermaye
hareketlerinde de keskin bir azalma olmuştur. Kaynak: investing.com,
Yabancı sermaye hareketleri rekor seviyede bir Bu kayıpları azaltmak üzere, Mart ayı ortasın-
miktarda (Ocak 21’den beri 100 milyar dolar- da, hükümet finansal ve ekonomik istikrarı
dan fazla) çıkış gerçekleşmiştir. Bu 2008 Kü- desteklemek için 100 milyar Türk lirası (yak-
resel Finansal krizinden sona görülen yaşanan laşık 15 milyar dolar) bir finansal destek paketi
en büyük sermaye çıkışı olup, yükselen eko- açıklamıştır.
nomilerin para birimleri önemli oranda değer Aynı zamanda “Kredi Garanti Fonu” nun tasar-
kaybetmiştir. IMF’in yapmış olduğu tahminlere ruf tavanı 25’den 50 milyar liraya çıkarıltılmış-
göre yükselen ekonomilerde ortaya çıkan ma- tır. Yurt içi üretimde ve talepte daralmaya kar-
liyetleri karşı bu ülkelerin ihtiyaç duydukları şı, merkez bankası harcamaları teşvik etmek
yabancı sermaye hacmi 2 trilyon dolar civarın- amacıyla Türk lirası üzerindeki faiz oranlarını
dadır. 9,75 seviyesinden 8.25 seviyesine çekmiştir.
Tüm bu önlemler ile Covid-19 başlangıcıyla,
Şekil 5: Yükselen Piyasalarda Portföy Hareket-
leri: Tersine Dönüş ekonomide öncü göstergelerden biri olan sa-
nayi PMI endeksi tüm dünyada yaşanan sert
düşüşe eşlik etmiş, ancak Nisan ayı ile birlikte
toparlanma sürecine girmiştir. Mayıs ayı PMI
endeksi 40.9 olarak gerçekleşmiştir. (İngilte-
re:30, ABD: 37, İspanya:29.2, Rusya:35, Fransa:
32, Almanya:32,3).
Yine Covid-19 ile mücadelede, Merkez Bankası
TL değer kaybını kontrol altına alabilmek adı-
Kaynak: IMF, 2020
na kambiyo denetimi, ihracatı arttırmak adına
60 milyar TL meblağında reeskont kredileri ve
Peki Covid-19 pandemisinin Türkiye
selçukbakış Sayı’55 ekonomisi üzerine etkileri nedir? 20 milyar TL civarında selektif kredi ile piyasa-
ya destek paketi açıklamıştır. Covid-19 salgını
Türkiye’de ilk korona virüs enfeksiyonu vaka-
gölgesinde Türkiye ekonomisi 2020 ilk çeyrek
16 sının duyurulduğu 10 Mart 2020 tarihinden büyüme oranı, bir önceki yılın aynı dönemine
sonra alınan önlemler (Eğitime ara verilmesi, göre yüzde 4,5 büyümüştür.