Page 28 - SELCUK_BAKIS_54.SAYI

açan temel faktör, rekabeti körükleyen kapi- ri sömürmek yönünde bir değişim içine girerek
talist gelişme idi. Milliyetçilik ve ulus devlet yoğun bir rekabet ortamına neden olacaktır. Bu
oluşumu da bu gelişmenin bir sonucu veyahut süreç ise dünyayı şiddetli bir sömüre paylaşım
aracı olmuştur. Kapitalizm bir yandan şehirleş- savaşına sürükleyecektir. 1880’li ve 1890’lı yıl-
meye ve modern ulus devletlerin oluşmasını larda tırmanışa geçen İngiliz, Rus ve Fransız sö-
sağlayan iç göçlere yol açarken öte yandan da mürgeciliği Osmanlı İmparatorluğu’na yapılan
sömürge imparatorluklarına zemin hazırlayan göçleri artırdığı gibi özellikle Kırım Savaşı’ndan
dış göçlere kolonizasyona hareketine neden sonra göçlerin kitlesel hale dönüşmesine neden
oldu. Bu bağlamda XIX. Yüzyıl Osmanlı’sını ve oldu.
12
yaşanan nüfus hareketliliğini anlamak için bir Ana hatlarıyla siyasal, ekonomik ve sosyal bir
“üst belirleyen” olarak “Şark Meselesi diploma- yapı olarak tanımlanan kapitalizm, 19 yüzyıl-
sisi” ve bundan kaynaklanan savaş ve göçleri da modern devletin ulus-devletin oluşumunu
10
dikkate almamız gerekir.
hazırlayan etkenler üzerinde de belirgin bir
13
Başlangıçtan itibaren küresel potansiyel taşı- etkiye sahiptir. Taner Timur’un da belirttiği
yan sermayenin egemen olduğu bir üretim biçi- gibi XIX. yüzyılda kapitalizmin emperyalizme
mi olan kapitalizm ana hatlarıyla emek serma- dönüşmesi ile milliyetçi hareketler ikinci bir
ye karşıtlığı üzerine kurulmuştu. 1870’lerden döneme girerek Batı yayılma siyasetine zemin
başlamak üzere 1914’de kadar geçen ilk evrede hazırlamak için de kullanılmıştır. Bu ikinci dö-
finans kapitalin ihracı, hammadde kaynakları- nemde ulusala hareketler “ilerici niteliklerini
14
nı kontrol etmek, bu amaçla geri kalmış ülkele- itibarlarını tamamen” kaybetmişlerdir. Bu
ri sömürmek yönünde sahnede olan kapitalizm çerçevede XIX. ve XX. yüzyılla özdeşleşen aynı
yoğun bir rekabet yaratmıştır. Çok geçmeden zamanda Batı’nın yayılma siyasetine içten içe
bu rekabet dünyayı şiddetli bir sömürgeci pay-
11
laşım savaşına sürüklemiştir. 1870’lerden 12 Selim Deringil, “19. Yüzyılda Osmanlı
başlamak üzere 1914’de kadar geçen ilk evrede İmparatorluğu’na Göç Olgusu Üzerine Bazı Düşünceler”,
finans kapitalin ihracı, hammadde kaynakları- Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul Üniversitesi
nı kontrol etmek, bu amaçla geri kalmış ülkele- Edebiyat Fakültesi Basımevi (Ayrı Basım), İstanbul 1991,
435-437
13 Erdem Özlük Fazlı Doğan, “Egemenlik Devlet ve
Kapitalizm: Bermuda Şeytan Üçgeni” Türk Sosyal Bilimler
10
Taner Timur, “19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla
selçukbakış Sayı’54 Osmanlı Tarihinde Göç Olgusu”, Toplumsal Tarih, Sayı: 165 Derneği, 11. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, Ankara 2009,
Michel Beaud, Kapitalizm Tarihi, Ankara, Dost Kitapevi,
(Eylül2007), s.3; Matthew Simith Anderson, Doğu Sorunu
2003, s. 51
1774-1923: Uluslar arası İlişkiler Üzerine Bir İnceleme, Çev.
İdil Eser, Yapı Kredi yayınları, İstanbul 2001, 175-185.
Taner Timur, Osmanlı Çalışmaları, İlkel Feodal-
14
26 11 İmmanuel Wallerstein, Modern Dünya Sistemi I., izmden Yarı Sömürge Ekonomisine, V Yayınları, Ankara
Çev. L Boyacı, İstanbul, 2010, s.143.
1989, s.5-7