Page 29 - SELCUK_BAKIS_54.SAYI

hizmet edecek olan sihirli kavramlar da icat gelişmedir. Zira ön görülen yeni millî ve siyasî
edildi. “Nüfus yoğunluğu” ve “plebisit” kav- sınırlar içindeki nüfusun etnik ve dinî yapısı,
ramları XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki siyasi ulus-devlet yapılara uymadığından “ötekiler”
çekişme ve iddialarda önemli bir unsur haline için göç ve sürgün kaçınılmaz olmuştur.
15
geldi. Herhangi bir toprak parçasında siyasi Osmanlı Devleti’nin gücünün azalması nede-
hâkimiyet sağlamanın en önemli araçlarından niyle ardı ardına alınan yenilgiler, çoğunluğu
birinin, o coğrafyada nüfus açısından yoğun- Balkanlardan olmak üzere Kafkasya, Kırım, Af-
lukta olunabilmesidir. Zira ulus devlet belli rika ve Arap topraklarından Anadolu’ya kitleler
bir nüfus yoğunluğu üzerinden siyasal olarak ve küçük gruplar halinde göçleri beraberinde
16
tahayyül edilmişti. Ancak her iki kavram da getirmiştir. Böylece gerek Balkan coğrafya-
18
bu yüzyıllarda arzuları ve menfaatleri doğrul- sının gerekse Türkiye’nin demografik yapısını
tusunda kullanılmıştır. Zira Balkanlar’da oldu- önemli oranda etkileyen bir göç süreci yaşan-
ğu gibi Millî Mücadele yıllarında Anadolu’da da mıştır.
her iki kavram da Türkler aleyhine kullanılmak
istendi. Doksan Üç Harbi’nin (1877-1878) başlangıcın-
dan itibaren hem Balkanlardan hem de Kafkas-
XIX. yüzyılda ortaya çıkan en temel değişiklik, ya’dan başlayan göç dalgası savaş sonrasında
farklı ırklara mensup toplumların hayatında belirli aralıklarla devam etti. Berlin Antlaş-
19
din duygusunun geri plana düşmesi ve milli- ması ile Osmanlı’dan koparılan bölgelerdeki
yet duygusunun ön plana çıkması, bunun da çetecilik ve örgütsel faaliyetler Balkanların ve
yüzyılın sonuna doğru gittikçe kuvvetlenerek Kafkasya’nın Osmanlı’dan kopmasına zemin
Osmanlı millet sistemini de işlemez hale ge- hazırladı. 1878 Berlin Antlaşması sonrasında
tirmesidir. Kapitalist ve emperyalist güçle- Osmanlı hâkimiyetinde yaşayan Hıristiyanlar
17
rin plebisit ve nüfus yoğunluğu gibi kavramlar arasında daha çok etnik ve dilsel bağlara da-
üzerinden Balkanları, Kafkasya’yı ve Ortado- yanan bir millî şuurun yükselmesi, her etnik
ğu’yu menfaatleri doğrultusunda paylaşmak
istemesi, kitlesel göçleri ve katliamı arttıran bir
18 Kemal Karpat, Etnik Yapılanma ve Göçler, Timaş
Yayınları, İstanbul 2010, s.240-241
15 İlknur Türe, “Küreselleşme, Kapitalizm ve Ulus 19 Kemal Karpat, Osmanlı Nüfusu (1830-1914)
Devlet”, Finans Politik&Ekonomik Yorumlar, Sayı: 530, Demografik ve Sosyal Özellikler, Tarih Vakfı Yurt Yayınları,
Cilt:46 2009, s.41-49. İstanbul 2003, s.69-70; J. McCarthy, Ölüm ve Sürgün, Çev.
16 Benedic Anderson, Hayali Cemaatler, Metis Bilge Umar, İnkılap Yayınevi, İstanbul 1998, s.105-106;
Yayınları, İstanbul 1991, s.182 Nedim İpek, Rumeli’den Anadolu’ya Türk Göçleri, Türk
17 Seyfi Yıldırım, “Balkan Savaşları ve Sonrasındaki Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1999, s. 40-41; Bilal Şimşir,
Göçlerin Türkiye Nüfusuna Etkileri”, Hacettepe Üniveristesi Rumeli’den Türk Göçleri, Cilt:III, Atatürk Kültür Dil ve Tarih
CTAD, Sayı: 16, Yıl 18 (Güz 2012), s.76-77. Yüksek Kurumu Yayınları , Ankara 1989.

selçukbakış Sayı’54

27