Page 48 - 53

sul ve Kerkük gibi Misak-ı Milli sınırları içinde duyarsa onu kullanma yaklaşımı ikili ilişkilerin
olan bölgelerin Lozan dışında görüşülmesi sü- geliştirilmesine engel olmuştur.
reci bu bakımdan ele alınabilir. Türkiye de aynı Saddam sonrası dönemde Türkiye Irak’ın top-
dönemde bağımsızlık ve reformlarla (halifeliğin rak bütünlüğü konusuna ve Iraklıların self-de-
kaldırılması gibi) uğraşmıştır. Irak 1932’de ba- terminasyon hakkına sürekli saygı duyulması
ğımsız olduktan sonra darbeler ve karşı darbe- çağrısı yapmıştır. Özellikle bu bağlamda “1
ler şeklinde istikrarsız bir sürece de girmiştir. Mart Tezkeresi” olarak bilinen ve Türkiye top-
Sadabad Paktı (1937) iki ülke arasındaki ilk raklarını kullanarak Irak’a yapılacak askeri
ittifak olarak devreye girse de dönemin Irak harekât konusundaki tutumu Türkiye’nin ulus-
yönetimi kısa süre önce darbe ile göreve gel- lararası imajına oldukça pozitif katkılar yap-
miş ve kısa süre sonra yıkılacak bir yönetimdir. mıştır. 2003 sonrası dönemde Türkiye, Irak’ın
Aynı şekilde Bağdat Paktı (1955) da önemli bir yeniden inşası konusunda önemli katkılar yap-
girişim olsa da onu imzalayan Irak yönetimi de mıştır. 2011’de ABD çekildikten sonra Irak yeni
darbeyle indirilecektir. Bu bakımdan Saddam terör örgütlerin yuvası haline gelmiş ve önemli
dönemine kadar istikrarlı bir hükümet kurula- bir kısmında askeri kontrolünü kaybetmiştir.
madığı için istikrarlı bir ikili ilişkiden bahset- 2017 yılında IŞİD yenilince tekrar kontrolü
mek de zordur. ele geçirse de geride maliyeti yüksek bir yıkım
Saddam da iktidarını sürdürmek için kanlı bir kalmıştır. Özellikle bu sürecin son bölümünde
yol seçmiş ve neticede Irak’ın 2003 yılında Irak merkezi yönetimi ile Türkiye’nin ilişkileri
işgaline giden süreci hazırlamıştır. Saddam’ın önemli ölçüde geliştirilmiştir. İki tarafında en
girişimleri Irak’ta güç boşlukları oluşturmuş hassas noktası bir bakıma Irak’ın toprak bütün-
ve buraya yerleşen terör örgütleri de başta Tür- lüğü olmuştur.
kiye olmak üzere bölgenin güvenliğini tehdit Ekonomik ilişkiler de Türkiye-Irak ilişkilerinin
eder olmuştur. Bu durumun ekonomik ve siyasi önemli bir sacayağını oluşturmaktadır. Türkiye
maliyetini hesaplamak ise oldukça zordur. Sad- Irak’ın Çin, Hindistan ile birlikte en önemli ti-
dam’ın zaman zaman Arap milliyetçiliği zaman caret partnerlerinden birisidir. İran-Irak savaşı
zaman da Sünniliği yani kısaca neye ihtiyaç sırasında önemli bir hacim kazanan ekonomik

selçukbakış Sayı’53

46