Page 44 - 53

DOSYAKONUSU
Uluslararası İlişkilerde Komşuluk ve Türkiye-Irak İlişkileri

ULUSLARARASI

İLİŞKİLERDE KOMŞULUK

VE TÜRKİYE-IRAK

İLİŞKİLERİ

Dr. Öğr. Üyesi Fazlı Doğan
Selçuk Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü

Komşuluk hem Türkiye’nin kendi kültür havza- gelinceye kadar, hem dış politikayı inşa eder-
sı içinde hem de evrensel olarak önem verilen ken hem de daha genelde ulus inşası sürecinde
olgulardan birisidir. Bu durum hem pozitif hem kötü komşularla çevrelenmiş olduğu varsayımı
de negatif olarak toplumların kimliklerinin ile hareket etmiştir. Aslında, bu durum bir öteki
inşasında ve yeniden üretilmesinde oldukça veya düşman ihtiyacını karşılama anlamında
önemli bir noktada durmaktadır. Bu bakımdan gerçek olup olmamasından ziyade bahsedilen
günlük dile de yerleşen ancak günlük dildeki inşa süreçlerinde kullanılan birer araç veya
kullanımından çok daha derinde davranışları harç olması bakımından önemlidir.
da etkileyen bir çok retorik veya motto ortaya Balkanlar, Kafkaslar ve Ortadoğu karasal alan-
çıkmıştır. Örneğin “ev alma komşu al” evrensel da Karadeniz ve Akdeniz havzası da denizde
bir retoriğe dönüşmüştür. Dini referansları da belki de dünyadaki son iki yüzyılın en karmaşık
olan “komşusu açken tok yatmanın” yerildiği, bölgeleri arasına girmektedir. Türkiye bu bölge-
“komşunun külüne muhtaç” hale gelebileceği- lerin tam ortasında yer aldığı için kötü komşu-
miz gibi bir çok söylem toplumsal kimliği inşa larla çevrili olduğu şeklindeki retoriğin pratikte
etmektedir. Peki komşuluk devletlere konu de bir gerçekliği olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu
edildiğinde neler olmaktadır? gerçeklik, yine de batı yönlü tarihsel büyük
Komşuluk devletlere veya genel anlamda si- strateji için abartılarak kullanılan bir fenomen
yasete ve özelde de uluslararası ilişkilere olarak da görülebilir. Çoğu zaman bu nedenle
konu edildiğinde hep olumlu bir çıkarım ya- komşuları Türkiye için lazım olduğunda ha-
pılamamaktadır. Türk dış politikası ve hatta tırlanan ülkeler haline de gelmiştir. Özellikle
iç politikası oluşturulurken en çok kullanılan Soğuk Savaş süreci bu şekilde ele alınabilir. Bu
retoriklerden birisi “Üç tarafı denizler, dört ta- yüzden Türkiye, Soğuk Savaş sonrası döneme
rafı düşmanlarla çevrili” olan biricik bir ülkede her bir bölge ve komşu için özel politika geliş-
selçukbakış Sayı’53 komşu mal sahibi yapar” veya “coğrafya bir ka- çıkarım komşularının Türkiye için önemsiz ol-
tirme konusunda hazırlıksız yakalanmıştır. Bu
yaşadığımız şeklindedir. Benzer şekilde “kötü
duğu şeklinde okunmamalıdır.
derdir” şeklinde teorize ve politize edilen konu-

dış politikası da, özellikle de son zamanlara nomik, sosyal, kültürel, siyasi, güvenlik… ve bu
42 lar da kötü komşulara vurgu yapmaktadır. Türk Komşuları Türkiye ile tarihsel, etnik, dini, eko-