Page 43 - 53

nilerin de artık Türk Milletinin yüzüne bakacak detmesi, Ermenilerin şımarıklarını bir kat daha
halleri kalmamış, birçoğu başta Rusya, İran, artırmış, Doğu’daki katliamlar dayanılmaz hale
Suriye, Amerika, Fransa olmak üzere dünyanın gelmişti. Bütün bu gelişmeler Ankara hüküme-
farklı ülkelerine göç etmişlerdir. tini harekete geçirmiş, öncelikle Rusya nezdin-
de siyasi teşebbüslerde bulunmuştu. Ancak ya-
Savaş sonrasında Anadolu’da Türk Milleti tam pılan teşebbüsler sonuç getirmeyince Ankara
bağımsızlık yolunda mücadele ederken, Erme- hükümeti askeri harekat kararı almış ve Erme-
niler Kafkaslarda tekrar hareketlendiler. Bu nistan üzerine yürümüştür. 28 Eylül 1920 tari-
arada 1917 yılında Bolşevikler Rus hükümetini hinde harekete geçen ordu Sarıkamış ve Kars’a
ele geçirip Sovyet idaresini kurmuşlardı. Yeni girmiştir. Yapılan askeri harekata dayanama-
idare 3 Mart 1918 tarihinde Brest-Litowsk ant- yan Ermenistan barış istemek zorunda kalmış,
laşmasını imzalayarak, Doğu vilayetlerinin bo- 2 Aralık 1920 tarihinde Ankara hükümeti ile
şaltılmasını kabul etti. Kafkaslardaki gelişmeler Ermenistan arasında Gümrü Antlaşması im-
Azeri, Ermeni ve Gürcülerden oluşan Mavera-yı zalanmıştır. Buna göre Türkiye ile Ermenis-
Kafkas Konfederasyonunu doğurmuş olmakla tan arasındaki savaş son bulmuş, Ermenistan
beraber, bu siyasi birliktelik uzun ömürlü ol- Sevr Antlaşmasının geçersizliğini kabul ede-
mamış, Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan rek Türkiye-Ermenistan sınırı belli olmuştur.
konfederasyondan ayrılarak bağımsızlıklarını Millî Mücadele hareketinin başarı ile devam
ilan etmişlerdir. Bu çerçevede 3 Haziran 1918 etmesi Türkiye ile Rusya’yı-birbirine daha da
tarihinde bağımsızlığını ilan eden Ermenistan’ı yakınlaştırmış, 16 Mart 1921 tarihli Moskova
ilk olarak Osmanlı Devleti resmen tanımıştır.
ve 13 Ekim 1921 tarihli Kars antlaşmalarıyla
Ancak Ermeniler Kafkaslardaki varlıkları ile Türkiye’nin Doğu sınırı kesinleşmiştir. Böylece
yetinmeyip Karadeniz’den Akdeniz’e inen Bü- Ermeni milletinin çıkarlarından çok, emperya-
yük Ermenistan hayaline kapıldılar. Paris’te list devletlerin çıkarlarının söz konusu olduğu
18 Ocak 1919 tarihinde Barış görüşmeleri bu mesele aslında sona ermiştir. Ancak II. Dün-
başlayınca Ermeni temsilciler galip devletler ya Savaşı’ndan sonra ve ünümüzde Batılı Dev-
nezdindeki teşebbüslerini artırıp Anadolu’dan letlerin ve Batı’ya göç etmiş olan Ermenilerin
toprak taleplerini dile getirdiler. Buna göre; çabaları ile Türkiye “soykırımla” suçlanmaya
Büyük Ermenistan için Van, Bitlis, Diyarbakır, devem etmektedir. Meseleyi tarihî olarak değil
Harput, Sivas, Erzurum ve Trabzon vilayetleriy- siyasi olarak tartışan emperyalist devletler ve
le, Kilikya Bölgesinde Maraş, Kozan, Adana ve onların destek verdiği Ermenistan, Türk-Erme-
Antakya’yı istediler. Amaçlarına ulaşmak için ni ilişkilerinin kötü gidişatında en büyük fak-
Avrupa başkentlerinde siyasi destek ararlarken, tör olarak varlığını sürdürmektedir. Zira Türki-
Doğu’da ve Kafkas bölgelerinde de Türklere yö- ye’nin Tarihçiler Komisyonu kurma teklifi ve
nelik katliamlara yeniden başladılar. Şüphesiz karşılıklı belge sunumu gibi iyi niyet çabaları selçukbakış Sayı’53
İstanbul hükümetinin 10 Ağustos 1920 tari- da Ermenistan nezdinde maalesef karşılık bul-
hinde imzalamak zorunda olduğu Sevr Ant- madığı için siyasi ilişkilerin düzelme ihtimalini
laşmasının Ermenilere Anadolu’da bir yurt va- güçleştirmektedir. 41