Page 42 - 53

nakkale ve diğer cephelerde ölüm-kalım savaşı Bu süreçte meydana gelen istenmeyen olaylar
verdiği günlerde içeride de toplu katliamlarına ise devletin iradesi dışında gerçekleşmiş olup,
hız vermişlerdir. Dışarıdan önemli miktarda si- devlet tehcir esnasında Ermeni kafilelerine sal-
lah ve patlayıcıyı Anadolu’ya sokmuşlar, Bal- dırıp öldüren, zarar veren sorumlulara da 1915-
kan faciasının getirdiği sonucun da etkisiyle 1916 yıllarında kurulan mahkemede gerekli
artık Osmanlı Devleti’nin sonunun geldiğini cezayı vermiştir.
düşünerek tüm varlıklarıyla saldırıya geçmiş- Dört yıllık savaşın sonlarına doğru 1918 yılının
lerdir. Böylece savaş içinde ordunun ve devletin ortalarında itibaren Ermeniler yavaş yavaş eski
güvenliğini tehlikeye sokacak eylemlerine ağır- yerlerine geleye başlamışlar, savaş bittiği za-
lık vermişlerdir. Hınçak ve Taşnak komiteleri, man ise dönemin hükümetleri Ermenilerin dö-
Ermenilere yolladıkları şifreli haberlerde; Rus- nüşüne resmen izin vermiştir. Giderlerken aldı-
ya’ya karşı değişmeyen bağlılıklarını gösterme ğı önlemleri dönerlerken de almış ve Mondros
zamanının geldiğini, sınırın ötesinde bulunan Mütarekesinden sonraki (30 Ekim 1918) aylar
kardeşlerini kurtarmak için hiçbir fedakârlıktan içinde üç yüz bin üzerinde Ermeni eski yerleri-
çekinmemeleri gerektiğini bildirmişlerdir. Kaf- ne yerleşmişlerdir. Ancak Osmanlı Devleti artık
kasya’da Ermeni dini önderleriyle görüşen Çar 1914 yılındaki sınırlarına sahip olmayıp savaş-
Nikola; “Halkına söyle aziz peder, Ermenileri tan ciddi toprak kayıplarla çıkmıştır. Sonucun-
çok parlak bir gelecek beklemektedir” diyerek, da yüzlerce yıllık vatan toprağı işgal edilince
Ermenilerin dinî ve millî hislerini okşamıştır.
millet ölüm-kalım savaşı vermeye başlamıştır.
Ermeni isyan ve katliamları devletin ve ordu- Savaşın galipleri Osmanlı topraklarının önemli
nun güvenliği ciddi biçimde tehlikeye sokun- bir kısmını işgal etmekle yetinmemiş, kadim
ca, dönemin 1915 yılı Mayıs ayında İttihat ve Türk vatanı Anadolu’yu da parçalama ve Türk
Terakki hükümeti, bir kısım Ermenileri geçici Milletini yok etme savaşına girişmişlerdir. Er-
olarak Irak’ın ve Anadolu’nun güneyine göç et- meniler bu zor dönemi de kendileri için fırsata
tirmiştir. Başlangıçta ne kadar süreceğini kim- dönüştürme hayaliyle Antep, Urfa ve Maraş’ı
senin kestiremediği bu savaş dört yıl sürmüş, işgal eden Fransızlara yardım ederek, bir kez
Ermenilerin önemli bir kısmı kendileri için be- daha yüzlerce yıl birlikte yaşadıkları Müslü-
lirlenen geçici iskân bölgelerinde hayatlarını man Türk komşu ve vatandaşlarına karşı sal-
sürdürmüşlerdir. dırıya geçmişlerdir. Güya Çukurova bölgesinde
kendilerine bir Ermeni devleti kurma hayaline
Devlet savaş şartlarında olmasına rağmen im- kapılmışlar, Fransızlar da onları bu yönde tah-
kânlar ölçüsünde yiyecek-giyecek ve diğer ihti- rik etmişti.
yaçlarını karşılamış, bulundukları yerlerde ekip Ancak Türk Milletinin İngiltere, Fransa, Yuna-
selçukbakış Sayı’53 miş, maaş bağlamış ve sağlık hizmetlerini gi- nistan ve İtalyanlara karşı verdiği bağımsız-
dikmeleri için arazi tahsis etmiş, tohumluk ver-

lık mücadelesi bu emellerini boşa çıkarmıştır.
dermeye çalışmıştır. Dolayısıyla Osmanlı Dev-
düşen sorumluluğu yerin getirmeye çalışmıştır. ederken, savaş sonrası Anadolu’ya gelen Erme-
40 leti, savaş ortamında olmasına rağmen üzerine Yenilen emperyalist devletler Anadolu’yu terk